Vampier garnaal

De Vampier garnaal, Atya gabonensis, is een grote West-Afrikaanse waaierhandgarnaal die ondanks zijn naam volledig vreedzaam is. Hij gebruikt brede waaierhanden om fijne voedseldeeltjes uit stromend water te filteren. Door zijn formaat, schuwe gedrag en speciale voeding is dit geen standaard beginnersgarnaal.

De soort komt pas echt tot zijn recht in een rijp aquarium met sterke stroming, veel zuurstof, schuilplaatsen en gericht fijn voer. Een gezonde Vampier garnaal zit vaak rustig in de stroming te waaieren. Een dier dat voortdurend over de bodem schraapt, vraagt om aandacht.

Voor wie is de Vampier garnaal geschikt?

Deze soort past bij ervaren houders of gevorderde beginners die een groter, stabiel aquarium hebben en bereid zijn om gericht te voeren. Voor een pas opgestarte nano-bak is hij ongeschikt. Hij heeft ruimte, stroming, zuurstof en genoeg zwevend microvoer nodig, maar ook rust en donkere schuilplaatsen.

Belangrijkste waarschuwing

Een Vampier garnaal kan in een schone bak langzaam verhongeren. Hij heeft geen scharen om gewone pellets goed te eten en is afhankelijk van fijne deeltjes die door de stroming langs zijn waaiers komen. Veel bodemzoeken, vaak met de waaiers over zand of stenen schrapen, mag je niet negeren.

Geef fijn voer in de stroming, maar doseer klein genoeg om ammoniak, nitriet en nitraat niet op te laten lopen. Deze soort vraagt dus om balans: niet steriel schoon, maar wel biologisch stabiel en zuurstofrijk.

Waterwaarden en stabiliteit

Een veilige praktijkrange is 23-28 graden Celsius, pH 6.8-7.8, GH 6-20, KH 2-12 en TDS ongeveer 150-300 ppm. The Shrimp Farm noemt pH 6.5-7.8 en 75-85 graden Fahrenheit, met voorkeur voor relatief harder water. AquariumBreeder noemt 22-28 graden Celsius, pH 6.8-7.2 als optimaal, GH 6-20, KH 2-15 en TDS 150-200 met 100-300 als bredere range.

Stabiliteit, zuurstof, nul ammoniak en nul nitriet zijn belangrijker dan exact op een enkel getal sturen. Houd nitraat laag, ververs rustig en vermijd koperhoudende medicatie. Door zijn formaat en filtervoeding is een goed ingedraaide bak met volwassen filterbiologie belangrijker dan bij veel kleine siergarnalen.

Aquarium inrichting

Gebruik liever minimaal 100 liter, met 120-140 liter of groter als betere keuze voor een kleine groep. Bronnen noemen uiteenlopende minimums, van 20 gallon tot 140 liter. Door het formaat van 10-15 cm, de behoefte aan stroming en de gevoeligheid voor voerbelasting is ruimer in de praktijk veiliger.

Richt de bak in met stevige stenen, hout, holen, dichte schuilplekken en open stromingsbanen. Een extra stromingspomp of sterke filteruitlaat helpt, maar zorg ook voor rustige plekken. Na een vervelling moet de garnaal volledig uit het zicht kunnen zitten tot het pantser weer hard is. Fijn zand of gladde oppervlakken zijn veiliger voor de waaiers dan scherp grind.

Voeding

Vampier garnalen zijn omnivore detritus- en filtereters. Ze eten fijne algen, diatomeeen, organisch detritus, micro-organismen en kleine voedseldeeltjes uit de waterkolom. Geschikt aquariumvoer is onder andere spirulina, chlorella, phytoplanktonachtig voer, stofvoer voor jonge vissen, baby shrimp food, fijn gemalen vlokvoer, verpulverde pellets en zeer fijne diepvries- of levende voedsels.

Voer met een pipet in de stroming voor de waaierhanden, bij voorkeur vlak voor of na het dimmen van het licht omdat deze soort vaak schemer- en nachtactief is. Zet niet zomaar alle stroming uit tijdens voeren; het voer moet juist langs de waaiers blijven bewegen. In een aquarium met vissen is gericht voeren extra belangrijk omdat vissen de zichtbare voerwolk snel kunnen onderscheppen.

Gedrag en combineren

De Vampier garnaal is groot, sterk gebouwd en toch erg schuw. Veel dieren kiezen een vaste voerplek dicht bij een hol, onder hout of tussen stenen. Ze zijn vreedzaam naar soortgenoten en kunnen in een groep worden gehouden als de bak groot genoeg is en er meerdere voerplekken zijn. Mannetjes worden doorgaans groter en hebben zwaardere eerste looppoten; vrouwtjes zijn voller gebouwd aan de buikzijde.

Deze soort kan samen met rustige kleine vissen, slakken, Neocaridina, Caridina, Amano garnalen en Bamboe garnalen zolang de waterwaarden en stroming passen. De Vampier garnaal kruist niet met dwerggarnalen en is niet agressief, maar hij is traag en defensief kwetsbaar. Vermijd kogelvissen, grote cichliden, grote barbelen, roofachtige bodemvissen, krabben, kreeften en soorten die aan de waaierhanden pikken.

Kweek en larven

Kweek is voor hobbyisten zeer moeilijk en in een normaal zoetwateraquarium niet realistisch. Vrouwtjes kunnen veel eieren dragen, maar de larven hebben snel zoutwater of sterk brak water nodig en moeten later weer rustig naar zoetwater worden overgewend.

The Shrimp Farm beschrijft dat de larven in zout water uitkomen en via een larvale fase naar zoetwater moeten. AquariumBreeder verwijst naar zeldzame kweekverslagen met marien zout, phytoplankton en lange larvale ontwikkeling. Ga er daarom vanuit dat aangeboden dieren meestal wildvang of import zijn, tenzij een kweker aantoonbaar nakweek levert.

Herkomst en natuurlijke leefomgeving

Atya gabonensis is beschreven door Giebel in 1875 en staat in WoRMS als geldige soort binnen het geslacht Atya. De soort wordt in hobby- en natuurbronnen vooral gekoppeld aan West-Afrika, waaronder Gabon, Nigeria en andere kust- en riviergebieden in de regio.

In de natuur gebruikt hij snelstromende, zuurstofrijke delen van rivieren en beken, vaak met rotsen, hout, bladresten, wortels en schuilplekken. Fishipedia beschrijft sterke stroming, rapids, zuurstofrijk water en bodems met stenen, hout of bladeren. Die leefwijze verklaart waarom een gewone stille garnalenbak niet past bij deze soort.

Uiterlijk en herkenning

Vampier garnalen worden veel groter dan dwerggarnalen en kunnen ongeveer 10-15 cm worden. De bouw is zwaar en bijna kreeftachtig, maar de voorpoten eindigen in waaiers, niet in scharen. De kleur varieert sterk: grijs, witachtig, beige, bruin, roodbruin, blauwgrijs of diep blauw.

Kleur kan veranderen door leeftijd, ondergrond, stress, vervelling en omstandigheden. Het dier ziet er indrukwekkend uit, maar de waaierhanden zijn bedoeld om voedsel uit de stroming te kammen, niet om tankgenoten te grijpen.

Verschil met vergelijkbare garnalen

Verwar de Vampier garnaal niet met de Bamboe garnaal. Beide zijn waaierhandgarnalen, maar Atya gabonensis wordt groter, is vaak schuwer en kiest vaker lage voerplekken bij holen of stenen. De Bamboe garnaal, Atyopsis moluccensis, blijft meestal kleiner en zit vaak zichtbaarder in de stroming.

Vergeleken met Amano en Neocaridina is de Vampier garnaal geen oppervlaktegrazer en geen algenopruimer. Hij heeft voedsel in de waterkolom nodig, anders kan hij ondanks een volle bak met algen toch verhongeren.

Veelgemaakte fouten

• Een Vampier garnaal in een kleine of pas opgestarte bak zetten.
• Hem als algeneter kopen.
• Alleen zinkende tabletten voeren.
• Te weinig stroming maken of geen vaste voerplek in de stroming bieden.
• De bak te steriel schoonmaken.
• Bodemschrapen met de waaiers negeren.
• Poedervoer te ruim doseren waardoor het water vervuilt.
• Ammoniak, nitriet of zuurstoftekort accepteren.
• Geen diepe schuilplaats na vervelling geven.
• Hem combineren met vissen die aan waaierhanden pikken.
• Hem bij krabben of kreeften zetten.
• Verwachten dat eieren in zoetwater tot jonge garnalen uitgroeien.